1.2.4 Cách thức vận động, phát triển của mọi sự vật và hiện tượng 17
1.2.5 Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng 19
1.2.6 Thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức, là tiêu chuẩn
để kiểm tra chân lý 21
1.2.7 Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội 23
1.2.8 Con người là chủ thể của lịch sử, là mục tiêu phát triển của
xã hội 27
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HÌNH THÀNH THẾ
GIỚI QUAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH
PHỐ LONG XUYÊN TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD
TỪ NĂM 2006 ĐẾN NAY 30
2.1 Thực trạng hình thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT
thành phố Long Xuyên trong dạy học môn GDCD từ năm 2006
đến nay 30
2.1.1 Thực trạng giảng dạy môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất 30
2.1.2 Thực trạng học tập môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất 34
2.1.3 Sự kết hợp giữa dạy học môn GDCD với công tác chủ nhiệm
trong việc hình thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT 35
2.1.4 Sự kết hợp giữa dạy học môn GDCD với hoạt động dạy nghề, dạy
hướng nghiệp trong việc hình thành TGQ, PPL khoa học cho
học sinh THPT 36
2.1.5 Sự kết hợp giữa dạy học môn GDCD với các hoạt động khác của
trường THPT trong việc hình thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh 38
2.1.6 Sự kết hợp giữa dạy học môn GDCD với gia đình học sinh và các
lực lượng xã hội khác 40
2.2 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc hình
thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên
từ năm 2006 đến nay 42
2.2.1 Nguyên nhân của những thành tựu 42
2.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế 45
2.3 Những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hình thành TGQ
và PPL khoa học cho học sinh THPT ở thành phố Long Xuyên trong
dạy học môn GDCD 47
PHẦN KẾT LUẬN 54
TÀI LIỆU THAM KHẢO 56
PHỤ LỤC
- 1 -
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thế giới quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc sống của con người
và xã hội loài người. Bởi vì, tồn tại trong thế giới, dù muốn hay không con người
cũng phải nhận thức thế giới và nhận thức chính bản thân mình. Những tri thức
tiếp thu được dần dần hình thành nên thế giới quan. Khi đã hình thành, thế giới
quan lại trở thành nhân tố định hướng cho quá trình con người tiếp tục nhận thức
thế giới. Thế giới quan giúp con người nhìn nhận, xét đoán mọi sự vật hiện tượng
của thế giới xung quanh cũng như tự xem xét chính mình và từ đó con người xác
định thái độ và cách thức hoạt động sinh sống của mình. Thế giới quan đúng đắn
là tiền đề để xác lập nhân sinh quan đúng đắn. Cho nên trình độ phát triển của thế
giới quan là một tiêu chí quan trọng nói lên sự trưởng thành của mỗi cá nhân cũng
như của mỗi cộng đồng xã hội nhất định. và nhân sinh quan đúng đắn giúp con
người định hướng đúng đắn mọi hoạt động của mình.
Có thể nói, nhận thức về thế giới và chính bản thân mình là một nhu cầu
tất yếu của mỗi người. Đặc biệt ở lứa tuổi thanh niên – học sinh THPT, lứa tuổi
sắp bước vào đời thì nhu cầu này càng lớn, một mặt vì sự hình thành TGQ là nét
chủ yếu trong sự phát triển tâm lí của các em, mặt khác vì cuộc sống mới luôn đặt
ra trước mắt các em biết bao điều mới lạ, những niềm phấn khởi hy vọng, xen lẫn
những băn khoăn suy nghĩ thôi thúc các em muốn tìm hiểu, khám phá về những
điều mới lạ đó.
Tuy những cơ sở hình thành thế giới quan đã có từ trước đó nhưng cho đến
giai đoạn này, khi điều kiện về mặt trí tuệ, nhân cách và xã hội để xây dựng một
hệ thống quan điểm riêng đã được hình thành và phát triển tương đối ổn định thì
ở các em mới xuất hiện nhu cầu đưa những tiêu chuẩn, những nguyên tắc hành vi
đã hình thành vào hệ thống hoàn chỉnh. Một khi đã có hệ thống quan điểm riêng
đúng đắn, thanh niên - học sinh không chỉ hiểu đúng về thế giới mà còn đánh giá
chính xác về nó, xác định được thái độ đúng đắn của mình đối với thế giới nữa.
Thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận của thanh niên - học
sinh THPT được hình thành từ hoạt động giáo dục trong nhà trường, từ quan hệ
trong gia đình, từ quan hệ xã hội rộng rãi, điều kiện sống phong phú, đa dạng và
- 2 -
khả năng tự nhận thức, tự giáo dục của các em. Trong đó, hoạt động giáo dục
trong nhà trường có vai trò quan trọng.
Thực tế nhiều năm gần đây cho thấy, vẫn còn một bộ phận không nhỏ
thanh niên - học sinh THPT hiện nay chưa hình thành được cho mình một TGQ,
nhân sinh quan đúng đắn, PPL khoa học trong học tập cũng như trong cuộc sống.
Từ đó không xác định đúng mục đích và ý nghĩa của cuộc sống, dễ có những thái
độ sống bi quan, thụ động, thích hưởng thụ và dễ bị sa ngã trước những tác động
tiêu cực của xã hội. Bên cạnh những tấm gương thanh niên - học sinh vượt khó
học giỏi, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, hòa nhã với bạn bè, những tấm gương
thanh niên - học sinh “sống đẹp, sống có ích” thì có không ít thanh niên - học sinh
phạm tội hoặc sa vào các tệ nạn xã hội, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã
hội. Tình trạng học sinh vô lễ với giáo viên, với ông bà cha mẹ, cư xử thô lỗ với
bạn bè và những người xung quanh không ngừng diễn ra.
Từ thực trạng trên cho thấy vai trò to lớn của việc dạy học và giáo dục
TGQ, PPL cho học sinh trong nhà trường THPT, đặc biệt là vai trò của môn
GDCD. Vì đây là môn học có thể trực tiếp giáo dục cho học sinh những tri thức
về TGQ một cách hệ thống, toàn diện; giúp cho học sinh hiểu đúng quy luật phát
triển tất yếu của tự nhiên, của xã hội và của tư duy; giúp học sinh nhận thức đúng
đắn cuộc sống của cá nhân và cộng đồng phải phù hợp với qui luật khách quan
của sự phát triển lịch sử xã hội, biết sống trong điều kiện cụ thể của bản thân, gia
đình và xã hội, luôn luôn có ý thức vươn tới những cái cao đẹp.
Với những tri thức của môn GDCD ở trường THPT, đặc biệt là những tri
thức của môn GDCD lớp 10, phần “Công dân với việc hình thành TGQ, PPL
khoa học”, học sinh sẽ hình thành dần dần những quan điểm mới, những khuynh
hướng tư tưởng mới, động cơ, hoài bão, lòng tin và hành vi tốt đẹp của con người.
Đồng thời, thông qua những tri thức của môn GDCD, phần thứ nhất sẽ hình thành
từng bước phương pháp nhận thức, tư duy khoa học và phương pháp hành động
đúng quy luật khách quan. Đặc biệt trong thời đại ngày nay - thời đại hội nhập và
phát triển, việc định hướng đúng đắn suy nghĩ, và do đó, định hướng đúng trong
hành động có vai trò hết sức quan trọng đối với mỗi cá nhân.
Trên thực tế, việc hình thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT là
rất khó khăn, đòi hỏi phải có thời gian với phương pháp dạy học và giáo dục phù
hợp. Trong tương lai, tôi sẽ trở thành một giáo viên dạy môn GDCD ở trường phổ
- 3 -
thông, tôi sẽ đảm nhận nhiệm vụ hình thành cho thế hệ tương lai của đất nước
TGQ, PPL khoa học.
Từ những điều trên, tôi quyết định chọn đề tài khóa luận tốt nghiệp của
mình là: “Tìm hiểu việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học
cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên trong dạy học môn GDCD lớp 10
từ năm 2006 đến nay”.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Con người luôn luôn cần tới những tri thức, trí tuệ sâu sắc. Thế giới quan
là điều không thể thiếu được trong hành trang trí tuệ ấy của mỗi người. Vì vậy,
thế giới quan trở thành đối tượng nghiên cứu, bàn luận của những nhà tư tưởng,
nhà giáo dục. Đặc biệt, thế giới quan và phương pháp luận khoa học của triết học
Mác – Lênin đóng vai trò vô cùng quan trọng giúp mỗi người có những cách nhìn
nhận, đánh giá vấn đề một cách đúng đắn và từ đó có phương pháp giải quyết
đúng đắn. Chính vai trò quan trọng đó mà triết học Mác – Lênin đã trở thành đối
tượng nghiên cứu của những nhà giáo dục để đưa vào hệ thống những môn học ở
các bậc học như: Trung học, cao đẳng, đại học, THPT. Đặc biệt ở bậc THPT
những vấn đề cơ bản của triết học Mác – Lênin đã được các nhà biên soạn sách
giáo khoa môn GDCD lớp 10 đưa vào. Trước khi thực hiện chương trình sách
giáo khoa mới thì toàn bộ chương trình môn GDCD lớp 10 đều là những nội dung
cơ bản của triết học Mác – Lênin nhưng từ năm học 2006 – 2007, năm học thực
hiện chương trình sách giáo khoa mới, nội dung triết học đã được tinh giảm trong
phần thứ nhất của môn GDCD lớp 10 nhằm hình thành cho học sinh THPT những
thế giới quan, phương pháp luận khoa học.
Tuy có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết bàn luận về vai trò thế
giới quan, phương pháp luận của triết học Mác – Lênin, song đến nay, chưa có đề
tài nào chuyên sâu dành riêng cho việc tìm hiểu việc hình thành thế giới quan,
phương pháp luận khoa học cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên trong dạy
học môn GDCD lớp 10. Vì vậy, Vì vậy, việc chọn đề tài “Tìm hiểu việc hình
thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học cho học sinh THPT thành phố
Long Xuyên trong dạy học môn GDCD lớp 10 từ năm 2006 đến nay” là một đề
tài mới mẻ.
- 4 -
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Những tri thức căn bản của môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất.
- Thực trạng hình thành TGQ, PPL khoa học từ những tri thức căn bản nói
trên cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến
nay.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu trên đây được khóa luận xác định về thời gian từ khi
thực hiện sách giáo khoa lớp 10 môn GDCD, chương trình cải cách từ năm 2006
đến nay.
- Về không gian nghiên cứu được xác định tại 4 trường THPT ở thành phố
Long Xuyên, tỉnh An Giang. Đó là 4 trường: THPT Mỹ Thới, THPT chuyên
Thoại Ngọc Hầu, THPT Bình Khánh và THPT Long Xuyên.
4. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
4.1. Mục đích nghiên cứu
- Làm rõ nội dung của TGQ và PPL khoa học được hình thành từ tri thức của
môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất.
- Nghiên cứu thực trạng hình thành TGQ và PPL khoa học cho học sinh
THPT ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến nay.
- Góp phần nêu lên những giải pháp hình thành cho học sinh TGQ, PPL khoa
học.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa những tri thức căn bản môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất và
xác định những nội dung TGQ, PPL khoa học được hình thành từ những tri thức
căn bản đó. Khóa luận này sẽ lượng hóa những nội dung trên thành những đơn vị
kiến thức của từng phần.
- 5 -
- Điều tra, quan sát, thống kê để nắm thực trạng hình thành TGQ, PPL khoa
học cho học sinh THPT ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang từ năm học
2006 đến nay.
- Phân tích nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc hình
thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An
Giang từ năm 2006 đến nay.
- Những giải pháp cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả dạy học - giáo dục
TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Khóa luận sử dụng PPL của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử, kết hợp phương pháp logic và lịch sử, phương pháp phân tích và tổng
hợp, phương pháp so sánh, phương pháp hệ thống hóa, phương pháp quan sát…
- Khóa luận còn sử dụng các phương pháp như điều tra xã hội học, lấy ý kiến
chuyên gia, thống kê toán học…
- Quá trình điều tra thực trạng được xác định với tỉ lệ 4 trường trong tổng số
6 trường THPT của thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang.
6. ĐÓNG GÓP CỦA KHÓA LUẬN
Kết quả nghiên cứu của khóa luận sẽ góp phần:
6.1 Về lý luận
Làm rõ những nội dung cơ bản của TGQ, PPL khoa học hình thành cho
học sinh thông qua những tri thức căn bản của môn GDCD lớp 10, phần thứ nhất.
6.2 Về thực tiễn
Đề tài này hoàn thành sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của việc hình thành
TGQ, PPL khoa học cho học sinh và góp phần khẳng định ý nghĩa to lớn của môn
GDCD trong nhà trường phổ thông.
7. CẤU TRÚC CỦA KHÓA LUẬN
Khóa luận bao gồm phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham
khảo, phụ lục và phần nội dung khóa luận được cấu trúc thành hai chương:
- 6 -
Chương 1: Thế giới quan và phương pháp luận khoa học trong môn Giáo
dục công dân lớp 10
1.1 Vai trò của môn GDCD đối với việc hình thành TGQ, PPL khoa học cho học
sinh THPT.
1.2 Những nội dung hình thành TGQ, PPL khoa học cho học sinh THPT trong
môn GDCD lớp 10
Chương 2: Thực trạng và giải pháp hình thành thế giới quan, phương pháp
luận khoa học cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên trong dạy học môn
GDCD từ năm 2006 đến nay
2.1 Thực trạng hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học cho học sinh
THPT thành phố Long Xuyên trong dạy học môn GDCD từ năm 2006 đến nay.
2.2 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc hình thành thế giới
quan, phương pháp luận khoa học cho học sinh trường THPT thành phố Long
Xuyên từ năm 2006 đến nay.
2.3 Những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hình thành thế giới quan,
phương pháp luận khoa học cho học sinh THPT thành phố Long Xuyên trong dạy
học môn GDCD.
- 7 -
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN KHOA
HỌC TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10
1.1 Vai trò của môn Giáo dục công dân đối với việc hình thành TGQ, PPL
khoa học cho học sinh THPT
1.1.1 Khái niệm thế giới quan, phương pháp luận
1.1.1.1 Khái niệm thế giới quan
Thế giới quan là hệ thống tổng quát những quan điểm về thế giới và về vai
trò của con người trong thế giới bao gồm những nguyên tắc, quan điểm, niềm tin
có vai trò định hướng hoạt động của con người. [15, tr.83]
Nói cách khác, thế giới quan là toàn bộ những quan điểm và niềm tin định
hướng hoạt động của con người trong cuộc sống. [1, tr.6]
Thế giới quan có vai trò quan trọng, giúp con người nhìn nhận, xét đoán
mọi sự vật hiện tượng của thế giới xung quanh cũng như tự xem xét chính mình
và từ đó con người xác định thái độ và cách thức hoạt động sinh sống của mình.
TGQ đúng đắn là tiền đề để xác lập nhân sinh quan đúng đắn. TGQ và nhân sinh
quan đúng đắn giúp con người định hướng đúng đắn hoạt động của mình.
1.1.1.2 Khái niệm phương pháp luận
Phương pháp là hệ thống các nguyên tắc được rút ra từ những tri thức về
các quy luật khách quan để điều chỉnh nhận thức và hoạt động thực tiễn của chủ
thể nhằm thực hiện mục đích đã đề ra. [15, tr.68]
Phương pháp có nhiều cấp độ khác nhau, có thể phân loại như sau:
+ Phương pháp riêng: áp dụng cho từng môn khoa học.
+ Phương pháp chung: áp dụng cho nhiều ngành khoa học khác nhau
(phương pháp quan sát, thí nghiệm, mô hình hóa…)
+ Phương pháp phổ biến: được áp dụng cho mọi lĩnh vực khoa học và
hoạt động thực tiễn. Đó là phương pháp biện chứng của triết học Mác – Lênin.
- 8 -
Phương pháp luận là học thuyết về phương pháp nhận thức khoa học và cải
tạo thế giới, bao gồm một hệ thống các quan điểm chỉ đạo việc tìm tòi, xây dựng,
lựa chọn và vận dụng các phương pháp cụ thể. [1, tr.7]
1.1.2 Vị trí của môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông
Môn GDCD được bố trí dạy ngay từ bậc trung học cơ sở. Đến bậc THPT
nó được nâng cao, bao gồm nhiều vấn đề mang tính khái quát và sâu sắc hơn.
Môn GDCD là một môn khoa học xã hội, gắn với đường lối của Đảng,
cùng với các môn khoa học khác góp phần đào tạo người lao động mới vừa có tri
thức, vừa có đạo đức, có năng lực hoạt động thực tiễn, có trách nhiệm với gia
đình, xã hội, có phương pháp suy nghĩ, hành động phù hợp với điều kiện hoàn
cảnh xã hội, lịch sử, đất nước, nhân loại.
1.1.3 Nhiệm vụ của môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông
Môn GDCD ở trường THPT có mục tiêu chung là góp phần đào tạo học sinh
thành những người lao động mới, hình thành những phẩm chất tốt đẹp, tích cực của
một công dân tương lai: có TGQ khoa học, nhân sinh quan tiên tiến, có đạo đức
trong sáng, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, có ý thức trách nhiệm
cao đối với Tổ quốc, đối với nhân dân, đối với gia đình và đối với bản thân mình.
Để thực hiện mục tiêu chung đó, môn GDCD có những nhiệm vụ cụ thể là:
Trang bị cho học sinh phổ thông trung học một cách tương đối có hệ thống
những tri thức phổ thông cơ bản, thiết thực:
- Chương trình môn GDCD lớp 10 sẽ giúp cho học sinh có những hiểu biết
ban đầu về thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, biết được một
số phạm trù cơ bản của đạo đức học; hiểu một số yêu cầu đạo đức đối với người
công dân hiện nay.
- Chương trình môn GDCD lớp 11 giúp học sinh biết được một số phạm trù
cơ bản, vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước, bản chất của nhà nước pháp quyền
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, hiểu đường lối, quan điểm của Đảng; các chính sách
quan trọng của Nhà nước về xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.
- Chương trình môn GDCD lớp 12 giúp học sinh hiểu bản chất và vai trò của
của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, nhân loại, hiểu về quyền
và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, trách nhiệm công dân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét