246039

- 5 -
2.4.1.2 Đối với người kinh doanh 43
2.4.2 Tổn thất gián tiếp 44
2.4.2.1 Đối với người sản xuất 44
2.4.2.2 Đối với người kinh doanh 44
2.5 ĐO LƯỜNG RỦI RO 45
2.5.1 Rủi ro do từ thiên tai 45
2.5.2 Rủi ro từ giá cả 46
2.5.3 Rủi ro thông tin 47
2.5.4 Rủi ro tỷ giá hối đoái 49
2.5.5 Rủi ro chính trị 50
2.5.6 Rủi ro pháp lý 50
2.5.7 Rủi ro từ yếu tố điều chỉnh của giới đầu cơ quốc tế 51
2.5.8 Rủi ro do hạn chế trình độ chuyên môn nghiệp vụ 52
2.6 THỰC TRẠNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG SẢN XUẤT VÀ XUẤT
KHẨU CÀ PHÊ TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 53
2.6.1 Đối với sản xuất cà phê 53
2.6.2 Đối với xuất khẩu cà phê 53
*KẾT LUẬN CHƯƠNG II 56
CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG SẢN XUẤT VÀ
XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM
* CÁC CĂN CỨ ĐỂ ĐỀ RA CÁC GIẢI PHÁP: 57
3.1 CÁC GIẢI PHÁP VI MÔ 57
3.1.1 CÁC GIẢI PHÁP KIỂM SOÁT RỦI RO 57
3.1.1.1 Đối với sản xuất 57
3.1.1.2 Đối với kinh doanh xuất khẩu 61
3.1.2 TÀI TRỢ RỦI RO 65
3.1.2.1 Đối với sản xuất 65
3.1.2.2 Đối với kinh doanh xuất khẩu 67
3.2 CÁC GIẢI PHÁP VĨ MÔ 70
- 6 -
3.2.1 Định hướng phát triển thị trường giao sau đối với mặt hàng cà phê, tiến tới
việc nhanh chóng xây dựng và phát triển sàn giao dịch cà phê tại Việt Nam
70
3.2.2 Hoàn thiện khung pháp lý về thị trường giao sau đối với mặt hàng cà phê
72
3.2.3 Định hướng về qui hoạch các vùng sản xuất cà phê 73
3.2.4 Phát huy vai trò hoạt động của các trung tâm khuyến nông trong lĩnh vực sản
xuất cà phê 73
3.2.5 Tuyên truyền, phổ biến rộng rãi kỹ năng cơ bản về phòng tránh rủi ro đối với
mặt hàng cà phê 74
3.2.6 Khuyến khích, hỗ trợ việc đầu tư nhằm hoàn chỉnh công nghệ sau thu hoạch
và chế biến 74
3.2.7 Khuyến khích quản lý chất lượng ngay từ khâu sản xuất 76
3.2.8 Thiết lập các kênh thông tin và dự báo đối với mặt hàng cà phê 77
3.2.9 Tăng cường công tác đào tạo nguồn nhân lực 78
3.2.10 Nâng cao vai trò hoạt động của Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam …… 78
KẾT LUẬN CHƯƠNG III 79
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC









- 7 -

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

B/Q: Bình quân.
D.TÍCH: Diện tích
EST: Giờ chuẩn ở miền Đông
FOB: Free on board (Giao hàng lên tầu).
Ha: Héc-ta = 10.000 m2.
ICO: International coffee organization (Tổ chức Cà phê Thế giới)
Kg: Ki-lô-gam
KNXK: Kim ngạch xuất khẩu.
lb: Pound (Cân Anh) = 0,4536 kg.
L/C: Letter of credid (Tín dụng thư)
LIFFE: London international financial futures and options exchange
(Sàn giao dịch London).
MT: Metric ton (Tấn = 1.000 kg).
NYBOT: New York board of trade (Sàn giao dịch New York).
SLSX: Sản lượng sản xuất.
SLXK: Sản lượng xuất khẩu.
S.O.I: Chỉ số giao động phương Nam
VICOFA: Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam.
VND: Đồng Việt Nam.
USD: Đô la Mỹ.
USDA: Bộ Nông nghiệp Mỹ.
XK: Xuất khẩu.




- 8 -
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

1) Bảng 2.1: Nhu cầu cà phê thế giới từ niên vụ 2000/2001- 2005/2006
Trang 28
2) Bảng 2.2: Sản lượng cà phê thế giới từ niên vụ 2000/2001- 2005/2006
Trang 29
3) Bảng 2.3: Nguồn cung cà phê thế giới từ niên vụ 2000/2001- 2005/2006
Trang 30
4) Bảng 2.4: Diện tích cà phê của Việt Nam từ năm 2000- 20005
Trang 32
5) Bảng 2.5: Sản lượng sản xuất cà phê của Việt Nam từ năm 2000- 2005
Trang 33
6) Bảng 2.6: Sản lượng xuất khẩu và kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam từ
vụ mùa 2000/2001- 2005/2006 Trang 34

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

1) Đồ thị 2.1: Cung, cầu và sản lượng cà phê thế giới từ vụ mùa 00/01-05/06
Trang 31
2) Đồ thị 2.2: biến thiên diện tích, SLSX, SLXK, KNXK từ vụ mùa 00/01-05/06
của Việt Nam Trang 35







- 9 -
LỜI MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài:
Trong những năm gần đây, nhất là giai đoạn từ 2000-2006, diện tích và sản
lượng cà phê của Việt Nam đã tăng cao hơn nhiều so với giai đoạn trước đó. Việc
gia tăng sản lượng trong giai đoạn này chủ yếu được kéo theo từ gia tăng diện tích
và một phần nữa là do số diện tích cà phê trồng mới từ giai đoạn trước đến giai
đoạn này đã bước vào thời kỳ kinh doanh (từ năm thứ tư trở đi). Tuy diện tích và
sản lượng tăng cao hơn nhiều so với trước đó nhưng mức độ rủi ro cũng gia tăng rất
nhiều. Rủi ro trong sản xuất và xuất khẩu cà phê của Việt Nam xuất hiện ở nhiều
khía cạnh khác nhau và ngày càng trở nên phức tạp và khó dự báo hơn. Đề tài này
quan tâm đến vấn đề rủi ro trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu cà phê và có thể là
nguồn tài liệu tham khảo đối với các nhà sản xuất, các nhà kinh doanh xuất khẩu cà
phê nhằm mục đích nhận biết, phòng ngừa rủi ro và hạn chế rủi ro với mục tiêu là
tối đa hoá lợi nhuận trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập với nền kinh tế
quốc tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
- Sản xuất và kinh doanh xuất khẩu nông sản nói chung và cà phê nói riêng là
một lĩnh vực chứa đựng nhiều rủi ro. Ngay từ yếu tố sản xuất đến quá trình kinh
doanh và cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng là một quá trình rất dài nên
trải qua rất nhiều sự tác động từ môi trường bên trong và môi trường bên ngoài.
Ứng với một sự tác động ta có thể qui ước thành một biến số. Ở từng khía cạnh
khác nhau các biến cũng có sự tác động khác nhau. Nghiên cứu đề tài này nhằm để
tìm ra mức độ ảnh hưởng từ các biến tác động đến quá trình sản xuất và kinh doanh
xuất khẩu cà phê của Việt Nam.
- Mặt khác, trên cơ sở kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ đề ra các giải pháp
hợp lý nhằm hạn chế rủi ro trong sản xuất và kinh doanh xuất khẩu cà phê tại Việt
Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- 10 -
- Đối tượng nghiên cứu: bao gồm những nhân tố ảnh hưởng đến lĩnh vực sản
xuất và xuất khẩu cà phê. Do sản phẩm cà phê có hành trình luân chuyển rất dài nên
số lượng các biến tác động rất nhiều, thậm chí có cả các biến tiềm ẩn nên đối tượng
nghiên cứu cũng rất đa dạng và phức tạp. Song, chúng ta có thể tập trung vào các
nhóm đối tượng nghiên cứu như sau: hành vi của người sản xuất, hành vi của người
tiêu dùng, hành vi của người kinh doanh, các yếu tố từ môi trường tự nhiên, môi
trường xã hội v.v
- Phạm vi nghiên cứu: xuất phát từ tính chất và đặc điểm trong quá trình sản
xuất và xuất khẩu cà phê thì phạm vi nghiên cứu rất rộng và đòi hỏi cần phải có
chiều sâu. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài này chỉ dừng lại ở mức độ cho
phép. Đó là nghiên cứu sự tác động từ thị trường thế giới dựa trên các yếu tố từ môi
trường tự nhiên, môi trường xã hội, hành vi của con người tác động đến thực trạng
sản xuất và xuất khẩu cà phê của Việt Nam từ năm 2000 đến 2006.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Các phương pháp mô tả, giải thích, phân tích thống kê, điều tra và suy đoán
được sử dụng để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu của đề tài này nhằm nhận dạng
rủi ro và tổn thất từ việc xem xét mức độ ảnh hưởng của các biến tác động đến quá
trình sản xuất và kinh doanh xuất khẩu cà phê để từ đó phòng tránh và hạn chế rủi
ro một cách hữu hiệu nhất.
5. Những điểm nổi bật: sử dụng các công cụ phái sinh, các phương thức mua bán
mới mà Việt Nam chưa áp dụng hoặc đã áp dụng nhưng chưa mang tính phổ biến.
6. Kết cấu của luận văn: bao gồm những phần chính như sau:
+
Chương I: Những lý luận cơ bản về rủi ro và quản trị rủi ro trong sản xuất
và xuất khẩu cà phê
+ Chuơng II: Thực trạng rủi ro và quản trị rủi ro trong sản xuất và xuất khẩu
cà phê của Việt Nam
+
Chương III: Các giải pháp quản trị rủi ro trong sản xuất và xuất khẩu cà phê của
Việt Nam

- 11 -
CHƯƠNG I
NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ
RỦI RO TRONG SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU CÀ PHÊ

1.1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO
1.1.1 Các khái niệm cơ bản về rủi ro và phân loại rủi ro
1.1.1.1 Các khái niệm về rủi ro, tổn thất
- Rủi ro (risk):
+ Theo quan điểm của Trường phái truyền thống (tiêu cực):
* Theo từ điển tiếng Việt xuất bản năm 1995: “ rủi ro là điều không lành,
không tốt, bất ngờ xảy đến ”.
* Theo Giáo sư Nguyễn Lân: “ rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may ”.
* Theo từ điển Oxford: “ rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn
thiệt hại ”.
* Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu định nghĩa: “ rủi ro là sự tổn
thất về tài sản hay giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến ”.
Như vậy: “ rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên
quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con
người ”.
+ Theo quan điểm của Trường phái trung hòa:
* Theo Frank Knight (một học giả người Mỹ): “ Rủi ro là sự bất trắc có thể
đo lường được ”.
* Theo Allan Willett (một học giả người Mỹ): “ rủi ro là bất trắc có thể liên
quan đến những biến cố không mong đợi ”.
* Theo C.Arthur William, Jr. Micheal, L.Smith: “rủi ro là sự biến động tiềm
ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con
người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện
diện của rủi ro gây nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một
hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”.
- 12 -
Như vậy: “rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được. Rủi ro vừa mang tính
tích cực vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang tới tổn thất, mất mát, nguy
hiểm cho con người nhưng cũng có thể mang đến những cơ hội”.
- Kết luận: Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở các kết quả, số lượng các kết
quả có thể càng lớn, sai lệch giữa các kết quả có thể càng cao thì rủi ro càng lớn.
Rủi ro là một khái niệm khách quan và có thể đo lường được.
- Tổn thất (loss): là những thiệt hại, mất mát về tài sản, cơ hội mất hưởng,
về con người, tinh thần sức khỏe và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các
rủi ro gây ra.
1.1.1.2 Phân loại rủi ro
- Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán:
+ Rủi ro thuần túy: là những rủi ro dẫn đến tình huống tổn thất hay không
tổn thất, trường hợp tốt nhất là tổn thất không xảy ra.
+ Rủi ro suy đoán: là những rủi ro dẫn đến tình huống tổn thất hoặc sinh lợi.
Phần sinh lợi còn gọi là phần thưởng cho rủi ro.
- Rủi ro đặc trưng và rủi ro thị trường:
+ Rủi ro đặc trưng (rủi ro có thể đa dạng được hay còn gọi là rủi ro
không có tính hệ thống): đây là rủi ro thường xảy ra trong phạm vi hẹp, mang tính
riêng có, cá thể và có thể phân chia, giảm thiểu được bằng cách đa dạng hóa, bằng
các nguồn quỹ góp chung. Các dạng của rủi ro đặc trưng:
* Rủi ro quản lý: là những rủi ro nảy sinh do trình độ yếu kém của người
quản lý vì vậy quyết định của họ đưa ra có thể sai lầm gây tổn hại thậm chí phá sản
doanh nghiệp.
* Rủi ro tài sản: là những rủi ro nảy sinh do tài sản và cơ cấu tài sản doanh
nghiệp nắm giữ.
* Rủi ro tài trợ: là những rủi ro và trách nhiệm pháp lý nảy sinh từ cơ cấu
nguồn vốn của doanh nghiệp.
+ Rủi ro thị trường ( rủi ro không thể đa dạng hóa hay cò gọi là rủi ro hệ
thống): đây là rủi ro nảy sinh từ tác động to lớn của thị trường nằm ngoài sự kiểm
- 13 -
soát của doanh nghiệp và không thể giảm thiểu được bằng cách đa dạng hóa. Rủi ro
thị trường xuất phát từ các yếu tố như sau:
* Những thay đổi trong cơ chế quản lý.
* Những thay đổi trong thị hiếu của khách hàng.
* Tiến bộ khoa học công nghệ.
* Chuyển dịch trong dòng vốn đầu tư.
* Thay đổi và dịch chuyển lực lượng lao động, dân số.
1.1.2 Khái niệm về bất định và các mức độ về bất định
1.1.2.1 Khái niệm về sự bất định (unstable):
Bất định là sự nghi ngờ về khả năng của chúng ta trong tiên đoán kết
quả tương lai của một hoạt động hiện tại. Hay nói cách khác: bất định là
không yên ổn, luôn thay đổi. Sự bất định xuất hiện khi một cá nhân nhận thức
được rủi ro.
Bất định là phản nghĩa với sự chắc chắn. Mà sự chắc chắn là một trạng thái
không có nghi ngờ.
Như vậy, rõ ràng thuật ngữ “ sự bất định ” mô tả trạng thái tư tưởng. Sự bất
định xuất hiện khi một cá nhân bắt đầu ý thức rằng không thể biết chắc chắn kết quả
gì. Bất định là một khái niệm chủ quan.
1.1.2.2 Các mức độ về bất định:
- Không có (tức là chắc chắn):
+ Những kết quả có thể được tiên đoán chính xác.
+ Những quy luật vật lý, các môn khoa học tự nhiên.
- Mức 1 (sự bất định khách quan):
+ Những kết quả được nhận ra và xác suất được biết.
+ Những trò chơi may rủi: bài, xúc sắc.
- Mức 2 (sự bất định chủ quan):
+ Những kết quả được nhận ra và xác suất không được biết.
+ Hỏa hoạn, tai nạn xe cộ, sự suy đoán kinh doanh.
- Mức 3 (bất định cao nhất):
- 14 -
+ Những kết quả không được nhận ra đầy đủ và xác suất không biết.
+ Thám hiểm không gian, nghiên cứu di truyền.
1.1.3 Chi phí của rủi ro và bất định:
- Chi phí rủi ro: là toàn bộ thiệt hại, mất mát về người và của trong việc
phòng ngừa, hạn chế rủi ro, bồi thường tổn thất được qui thành tiền.
- Chi phí tổn thất: nghĩa là hậu quả của rủi ro và sự bất định có thể là
một tổn thất như: tài sản bị phá hủy, người bị thương, tử vong, những luật lệ tòa án
chống lại một tổ chức.
- Một chi phí khác của rủi ro là chính chi phí bất định. Ngay cả khi
không có tổn thất, sự hiện diện của rủi ro và bất định vẫn tạo ra chi phí. Ở mức độ
cơ bản, chi phí bất định có thể minh họa bởi “sự lo lắng”. Chi phí cho sự bất định có
thể xuất hiện dưới hình thức lo lắng và sợ sệt, nhưng chi phí này được thấy rõ nhất
qua bố trí không hợp lý nguồn nhân lực của tổ chức.
Có thể phân loại chi phí của rủi ro theo các tiêu thức sau đây:
+ Chi phí rủi ro tồn tại ở hai dạng hữu hình và vô hình.
* Chi phí hữu hình: là toàn bộ những chi phí phải chi ra cho việc phòng
ngừa, khoanh lại, bồi thường rủi ro, tổn thất và phục hồi sản xuất, thị trường.
* Chi phí vô hình: là toàn bộ những lợi nhuận mất hưởng, những thiệt hại,
mất thời cơ, mất uy tín, mất bạn hàng và thị trường v.v… Đây được coi như là
khoản chi phí cơ hội mà nhiều khi chúng ta không thể nhận biết được. sự tiềm ẩn
của chi phí loại này đã đánh lừa cảm giác của nhiều người, mặc dù chi phí của nó có
thể lớn hơn gấp nhiều lần chi phí hữu hình.
+ Chi phí rủi ro gắn liền với các biện pháp hạn chế rủi ro, tổn thất.
* Chi phí phòng ngừa rủi ro, tổn thất: là toàn bộ chi phí liên quan đến
việc tập huấn, tuyên truyền, trang thiết bị kỹ thuật, những giải pháp đồng bộ trong
quản trị rủi ro nhằm để ngăn chặn, phòng ngừa những rủi ro, tổn thất xảy ra. Đây là
những chi phí cho dù không lớn lắm nhưng chắc chắn bị mất.

Xem chi tiết: 246039